Phân biệt từ XẺ và SẺ

Chắc hẳn cũng nhiều người trong chúng ta từng ngờ ngợ về sự tương đồng về mặt ngữ nghĩ của “xẻ” trong “mổ xẻ” và “sẻ” trong “chia sẻ”. Vậy hai tiếng này có mối quan hệ gì không?

Đi ngược dòng lịch sử thì cả “xẻ” lẫn “sẻ” đều chung một cội, nghĩa là đều bắt nguồn ở một từ ghi bằng chữ [扯], dạng thông dụng của chữ [撦], mà âm Hán Việt hiện đại là “xả”, có nghĩa là xé, kéo, lôi, làm cho lìa ra.

Về mối quan hệ ngữ âm lịch sử A ⇄ E giữa “xả” và “xẻ” thì Vương Lực đã chính thức phát hiện từ năm 1948 trong thiên khảo cứu “Hán Việt ngữ nghiên cứu”, in trong “Hán ngữ sử luận văn tập” (Khoa học xuất bản xã, Bắc Kinh, 1958, tr.290-406). Tác giả đã nêu một số thí dụ:

“hè” trong “mùa hè” ⇄ “hạ” [夏] là mùa hè;

“khoe” trong “khoe khoang” ⇄ “khoa” [誇] trong “khoa trương”.

Xin đừng nhầm lẫn chữ “xả” [扯] này (tạm gọi là “xả1”) với “xả” (tạm gọi là “xả2”) trong “xả hơi”, “xả khói”, v.v… “Xả2” là một từ Việt gốc Hán, bắt nguồn ở một từ ghi bằng chữ [赦] mà âm Hán Việt hiện đại là “xá”, có nghĩa là tha cho, thả ra.

Trở lại với “xả 1”, xin nói thêm rằng, ngoài “xẻ” ra, nó còn có một điệp thức nữa là “xé” trong “xé rách”, “xé vải”, “xé phay”, v.v… Và trở lại với hai chữ “xẻ” và “sẻ”, xin nói rằng xuất phát điểm của sự tách đôi nảy chẳng qua là sự nhầm lẫn giữa hai phụ âm S va X, rồi dần dần mới dẫn đến một sự phân công về ngữ nghĩa: “xẻ” chỉ động tác mang tính chất vật lý còn “sẻ” thì có bao hàm yếu tố tinh thần, tình cảm.

(Có tham khảo tài liệu của học giả An Chi)

Trả lời

Đánh giá bài viết

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *