Phả ký họ Bùi – Ninh Bình

LỊCH SỬ, TỔ TIÊN HỌ BÙI
Làng NHUẬN ỐC
Tổng BỒNG HẢI, Phủ YÊN KHÁNH, Tỉnh NINH BÌNH, VIỆT NAM.

Bồng Hải xưa kia là bãi biển bồi, chưa có người ở.

Đời Hậu Lê, cụ Bùi Phúc Thực người làng Phù Sa, tổng Đào Lãng, huyện Đại An, phủ Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định (có tài liệu ghi làng Tam Quan, tục gọi Làng Đồi, phủ Nghĩa Hưng), ra đây chài lưới kiếm ăn. Khá dần lên, cụ đem gia quyến đến sinh cơ lập nghiệp rồi chiêu mộ thêm dân làng đến đắp đê, khẩn điền, ngự hàm (chống với chỗ ẩm ướt và đắp đê chặn nước mặn ở bể không cho tràn vào), rồi khai khẩn đất bãi biển, lập phường trại như phường Gai, phường Tốp, trại Bò, . . . Dân cư đông đúc dần, đất bãi khai thác thành ruộng, lập nên làng xã.

Cảnh đẹp Ninh Bình
Cảnh đẹp Ninh Bình

Theo địa bạ Gia Long thì khu đất mới khẩn này tên là “Bồng Hải Xã”, địa giới: Bắc giáp đại giang (sông Đáy), Nam giáp đại hải (vịnh Bắc phần), Đông giáp đại giang, Tây giáp huyện Yên Mô. Xã Bồng Hải bấy giờ là một xã lớn nhất Bắc Kỳ, thuộc tỉnh Thanh Hóa ngoại. Bên kia sông Đáy cũng có một xã lớn là Quần Anh thuộc tỉnh Nam Định, nên xưa đã có câu: “Nam Quần Anh, Thanh Bồng Hải”.

Thời Pháp thuộc, đặt ra mấy tỉnh mới như: Ninh Bình, Hà Nam, Thái
Bình, Kiến An, . . . thì xã Bồng Hải thuộc tỉnh Ninh Bình, phủ Yên Khánh.

Đời Tự Đức, Doanh điền Sứ Nguyễn Công Trứ cắm giới mốc cho Bồng Hải để lấy đất lập ra huyện Kim Sơn, Ninh Bình và cũng cắm giới mốc cho Quần Anh để lập huyện Tiền Hải, Thái Bình. Vì quá rộng lớn nên sau này xã Quần Anh đổi thành tổng Quần Phương gồm 6 xã thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, và xã Bồng Hải được đổi thành tổng, gồm 9 xã: Phùng Thiện, Hiếu Thiện, Bồng Hải, Phú Hậu, Phụng Công, Nhuận Ốc, Nho
Lâm, Kiến Ốc và Quyết Trung.

Xã Nhuận Ốc bấy giờ chính là phường Tốp, ấp của cụ Bùi Phúc Thực ngày xưa, trù phú nhất được cụ Nguyễn Công Trứ lấy câu sách: “Phú Nhuận Ốc, Đức Nhuận Thân”đặt tên là làng Nhuận Ốc, và cụ tặng hai câu:

“Nhuận Ốc nhuận thân Kim cập Cổ
Đắc Thần đắc thế Thủy do Chung.”

Nhuận Ốc hiện nay được gọi là xã Khánh Cường, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình.