Vạn điều hay

Đền đáp công ơn cha mẹ bằng giáo pháp

Những câu chuyện cảm động về lòng hiếu thảo của Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw và Đại trưởng lão Shwe Eindon Sayadaw
Bản dịch tiếng Việt từ bài viết tiếng Myanmar của Pyit Phyo Aung, ngày 22/6/2025.

“Vì có mẹ nên mới có con ngày hôm nay. Nếu không có mẹ, cũng sẽ không có con.”
— Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw
“Bữa cơm do mẹ dâng cúng, con sẽ thọ nhận như bữa cơm cuối cùng trong đời.”
— Đại trưởng lão Shwe Eindon Sayadaw

PHẦN 1 – ĐỀN ĐÁP CÔNG ƠN CHA MẸ BẰNG CON ĐƯỜNG GIẢI THOÁT

Đức Phật là bậc Toàn Giác, có trí tuệ Nhất thiết trí (Sabbaññuta-ñāṇa), xứng đáng được tất cả loài người, chư thiên, Phạm thiên và mọi chúng sinh trong vũ trụ tôn kính, cúng dường.

Khi Đức Phật 42 tuổi, vào mùa an cư thứ bảy sau khi thành đạo, Ngài đã lên cõi trời Đao Lợi (Tāvatiṃsa) và thuyết giảng giáo pháp trong suốt ba tháng, nhằm đền đáp công ơn của thân mẫu, người được truyền thống Phật giáo kể lại là đã tái sinh thành một vị thiên tử.

Nhờ được nghe giáo pháp, vị thiên tử ấy đã chứng đắc Thánh quả.

Đối với phụ vương, Đức Phật cũng dùng giáo pháp để báo đáp ân đức sinh thành, hướng dẫn vua cha tu tập cho đến khi chứng đắc Thánh quả cao nhất.

Những bậc A-la-hán đã tự mình thực hành và chứng ngộ Tứ Thánh Đế, đoạn tận mọi lậu hoặc, cũng là những người có khả năng đền đáp công ơn cha mẹ một cách vô cùng sâu sắc.

Không chỉ chăm sóc cha mẹ bằng những phương tiện vật chất thông thường, các Ngài còn tìm mọi cách hướng dẫn cha mẹ tiếp cận Chánh pháp, để có cơ hội thoát khỏi những đau khổ của vòng sinh tử luân hồi.

Có những bậc Thánh đã tận dụng từng cơ hội, cho đến hơi thở cuối cùng, để giúp đỡ cha mẹ trên con đường giải thoát.

Trong kinh điển Phật giáo có ghi lại nhiều câu chuyện cao quý về cách những bậc đệ tử xuất chúng của Đức Phật báo đáp công ơn sinh thành.

Ngày nay, hơn 2.500 năm đã trôi qua kể từ thời Đức Phật.

Đối với chúng ta, những câu chuyện về các bậc tu hành được truyền lại từ khoảng thập niên 1970 lại càng gần gũi, dễ chạm đến trái tim hơn.
Sau đây là những câu chuyện như thế.

den dap cong on cha me
den dap cong on cha me

PHẦN 2 – ĐẠI TRƯỞNG LÃO SHWE EINDON SAYADAW VÀ NGƯỜI MẸ TRONG VÒNG LUÂN HỒI 🙏

Tại thị trấn Bilin, thuộc bang Mon của Myanmar, có một thiền viện mang tên Shwe Eindon.

Đại trưởng lão Shwe Eindon Sayadaw bắt đầu thực hành thiền khi tuổi đã khá cao, đến mức trên đầu đã xuất hiện những sợi tóc bạc.

Theo câu chuyện được truyền lại, nhờ những ba-la-mật (pāramī) đã tích lũy từ nhiều đời trước, Ngài có căn cơ tu tập rất sâu dày.
Ngài đến học phương pháp hành thiền với Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw.

Ngay trong đợt thực hành đầu tiên, kéo dài khoảng 30 ngày, với sự tinh tấn và quyết tâm mạnh mẽ, Ngài được kể là đã đạt được sự chứng ngộ đầu tiên.

Trong thời gian ấy, Ngài phải đối diện với những cảm thọ đau đớn vô cùng dữ dội.

Bằng sự chuyên chú quán sát và sức định mạnh mẽ, Ngài đã vượt qua những cảm thọ ấy, có lúc thân thể kiệt sức đến mức ngã xuống.
Sau đó, Ngài trở về thiền viện của mình và tiếp tục sống độc cư trong một vùng núi rừng nổi tiếng thuộc bang Mon.

Tại nơi thanh vắng ấy, Ngài tiếp tục tinh tấn hành thiền.

Theo lời thuật lại, Ngài lần lượt chứng đắc những Thánh đạo cao hơn, cuối cùng trở thành một bậc A-la-hán.

Người mẹ chưa từng thực hành thiền Minh sát

Trong khi đó, thân mẫu của Ngài dường như chưa từng có cơ hội học hỏi và thực hành sâu sắc pháp quán chiếu sự sinh diệt.
Bà sống một cuộc đời bình thường, theo những tập tục tín ngưỡng truyền thống.

Khi giờ phút cuối cùng của cuộc đời đến gần, bà không thể buông bỏ sự chấp thủ đối với những cảm thọ đau đớn.
Theo câu chuyện, do tâm còn vướng mắc vào một đối tượng nào đó, sau khi qua đời, bà đã tái sinh thành một chúng sinh vô hình, quanh quẩn tại giảng đường của thiền viện.

Biết mẹ mình đang ở trong một cảnh giới chưa được giải thoát, Đại trưởng lão Shwe Eindon Sayadaw đã phát nguyện thực hiện một thời kỳ hành trì đặc biệt kéo dài chín ngày.

Ngài dốc hết sức định và tâm nguyện để giúp đỡ mẹ.

Cuối cùng, theo lời kể được cho là của chính Đại trưởng lão, Ngài đã dùng sức định hướng tâm người mẹ đến một đời sống mới, để bà được tái sinh làm người trong gia đình một nữ Phật tử ở Yangon, người đã phát tâm cúng dường xây dựng thiền viện.

Nhờ vậy, người mẹ được kể là đã có cơ hội trở lại đời sống con người, tiếp tục thực hành thiền Minh sát (Vipassanā) trong thời kỳ giáo pháp của Đức Phật vẫn còn hiện hữu.

Suy ngẫm về lòng hiếu thảo của những bậc Thánh

Câu chuyện này khiến tác giả nhớ đến một truyền thuyết khác về vua A Dục (Asoka).

Theo truyền thuyết ấy, sau khi qua đời, vua A Dục tái sinh thành một con rắn lớn. Nhờ sự giúp đỡ và hướng dẫn giáo pháp của những người con đã đạt được Thánh quả, nhà vua có cơ hội thoát khỏi cảnh giới ấy và tiếp tục tiến bước trên con đường tu tập.

Dù chỉ là con cái trong một gia đình, nếu đã chứng ngộ Thánh pháp, người con ấy có thể đem đến cho cha mẹ những lợi ích lớn lao, không chỉ trong một đời mà còn liên hệ đến nhiều đời sống trong vòng luân hồi.

Từ những câu chuyện như vậy, tác giả dần hiểu sâu sắc hơn lời Đức Phật dạy rằng:

Đền đáp công ơn cha mẹ bằng cách giúp cha mẹ tiếp cận và thực hành Chánh pháp là một trong những hình thức báo hiếu cao quý nhất.

PHẦN 3 – BỮA CƠM CUỐI CÙNG DO MẸ DÂNG CÚNG

Một ngày nọ, khi biết thời điểm từ giã cuộc đời của mình đã đến gần, Đại trưởng lão Shwe Eindon Sayadaw bất ngờ yêu cầu các đệ tử liên lạc với những Phật tử ở Yangon đã từng cúng dường thiền viện. Những thiền sinh đang ở gần Ngài tại Bilin đều vô cùng ngạc nhiên. Không ai hiểu vì sao Đại trưởng lão lại đột ngột cho mời những Phật tử ở xa đến như vậy. Vào thời ấy, khu vực xung quanh thiền viện Shwe Eindon vẫn còn được bao phủ bởi những cánh rừng cao su rậm rạp.

Khoảng 12 giờ trưa, Đại trưởng lão yêu cầu các đệ tử đưa mình đến một nơi có ánh nắng mặt trời chiếu vào bên trong thiền viện.
Theo lời kể, Ngài cho biết vị thần Mặt Trời muốn được đảnh lễ và cúng dường Ngài lần cuối.

Vì vậy, Ngài đã ngồi tại nơi có ánh nắng chiếu xuống để tiếp nhận sự đảnh lễ ấy. Sau đó, Ngài yêu cầu một nữ Phật tử từ Yangon dâng cúng bữa ăn.

Người nữ Phật tử này, theo câu chuyện, chính là người mà thân mẫu của Ngài đã tái sinh thành. Bà cũng được giới thiệu là em gái của thiền sư cư sĩ U Aye Han.

Đại trưởng lão nói: “Con sẽ thọ nhận bữa cơm do mẹ dâng cúng như bữa cơm cuối cùng trong đời.”

Giữa những người đệ tử và Phật tử đang hết lòng chăm sóc, Đại trưởng lão còn bày tỏ ý nguyện được trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay của người từng là mẹ mình. Dù câu chuyện mô tả Ngài là một bậc A-la-hán, thân thể vật chất vẫn phải chịu những khổ đau do bệnh tật, tuổi tác và những điều kiện đã hình thành từ trước.

Có lẽ lúc ấy, Ngài đã không còn đủ sức nhai và nuốt thức ăn như bình thường. Thế nhưng, Ngài vẫn tiếp nhận bữa cơm ấy.
Đối với tác giả, hành động này vô cùng cảm động. Cho đến những giây phút cuối cùng, Đại trưởng lão vẫn tạo cơ hội cho người mẹ được dâng cúng, tích lũy phước thiện và phát triển những thiện duyên quý báu.

Theo lời kể, khi Ngài qua đời trong vòng tay của người nữ Phật tử từng là mẹ mình, trong miệng Ngài vẫn còn một ít thức ăn từ bữa cơm cuối cùng ấy. Hình ảnh ấy trở thành một ký ức sâu sắc về lòng hiếu thảo của một người con đã dành trọn đời mình cho con đường tu tập. 🙏🙏🙏

PHẦN 4 – ĐẠI TRƯỞNG LÃO THAE INN GU SAYADAW VÀ NHỮNG GIỜ PHÚT CUỐI CÙNG CỦA MẸ

Câu chuyện thứ hai kể về Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw, vị thiền sư nổi tiếng với phương pháp hành thiền Thae Inn Gu tại Myanmar.

Vào thời điểm ấy, Đại trưởng lão đang thực hiện một thời kỳ phát nguyện hành trì nghiêm mật, liên tục hướng dẫn thiền sinh, hầu như không nghỉ ngơi. Đúng lúc đó, thân mẫu của Ngài bước vào những giờ phút cuối cùng của cuộc đời. Biết mẹ đang chịu đựng những cảm thọ đau đớn của bệnh tật và cận tử, Đại trưởng lão đã đến thăm bà.

Đứng bên giường người mẹ đang nằm, Ngài nhẹ nhàng hỏi: “Mẹ ơi, mẹ vẫn còn tỉnh biết chứ?”
Nghe được giọng nói của người con đã xuất gia, bà chắp hai tay lại và đáp lời.

Thân mẫu của Đại trưởng lão vốn đã thực hành thiền niệm hơi thở (ānāpānasati) và phát triển được một mức độ định tâm nhất định.

Nhờ sự thực hành ấy, bà có khả năng duy trì sự tỉnh biết trước những cảm thọ đau đớn của thân thể.

Dù đang phải chịu đựng những đau khổ do bệnh tật và những nghiệp duyên trong quá khứ, bà vẫn cố gắng giữ tâm chuyên chú vào đối tượng thiền.

Lời hướng dẫn của người con dành cho mẹ
Quan sát tình trạng của mẹ, Đại trưởng lão nói:

“Mẹ ơi, lúc này các vị thiên nam và thiên nữ từ những cõi trời cao đã đến đây để đón mẹ rồi. Khi các vị thiên nam, thiên nữ thuộc sáu cõi trời Dục giới đến, họ thường mang theo những đóa hoa của cõi trời.
Mẹ sẽ cảm nhận được hương thơm của những đóa hoa ấy.

Khi cảm nhận được hương thơm đó, mẹ hãy hướng tâm tưởng niệm đến các vị thiên nam, thiên nữ.” Đại trưởng lão, người được mô tả là có sức định vô cùng sâu dày, đã quan tâm đến từng điều kiện có thể giúp mẹ duy trì tâm an lành trong giờ phút cuối.
Ngài cũng đặc biệt giao nhiệm vụ cho hai vị tu nữ đang túc trực gần nơi mẹ nằm.

Ngài yêu cầu:
“Trong gian thờ Phật tại nơi mẹ nghỉ, hãy dâng cúng những đóa hoa có hương thơm dịu nhẹ.”
“Bên cạnh mẹ, hãy đặt những bình hoa tươi tỏa hương thanh khiết.”
“Hãy để cả căn phòng tràn ngập hương thơm của những đóa hoa.”

Vì vậy, khắp nơi trong gian nhà nơi thân mẫu của Đại trưởng lão đang nằm đều được trang trí bằng những bình hoa thơm ngát.
Sau khi sắp xếp mọi việc chu đáo, Đại trưởng lão trở lại giảng đường lớn, nơi các thiền sinh vẫn đang tiếp tục hành thiền.
Ngài tiếp tục thuyết giảng giáo pháp.

PHẦN 5 – “MẸ ĐÃ AN TOÀN, NHƯNG CÁC CON CŨNG PHẢI TỰ MÌNH TU TẬP”

Trở lại giảng đường, Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw bắt đầu nói về thân mẫu của mình.
Ngài nói: “Mẹ của Sư đã thoát khỏi bốn cảnh giới khổ. Trong giờ phút cuối cùng, Sư đã có thể an tâm về mẹ.
Cũng như Sư đã có thể an tâm về mẹ mình, hôm nay Sư đến đây thuyết giảng cho các thiền sinh đang thực hành trong giảng đường này, để các con cũng có thể thoát khỏi bốn cảnh giới khổ.”

Sau đó, Ngài tiếp tục giảng về sự sinh diệt vô cùng nhanh chóng của thân và tâm. Ngài nói:
“Đức Phật đã dạy rằng, chỉ trong một cái búng tay, có đến năm nghìn koṭi hiện tượng sắc pháp và một trăm nghìn koṭi hiện tượng danh pháp sinh diệt.

Tâm sinh diệt nhanh chóng đến mức không thể tưởng tượng được. Năm uẩn sinh khởi. Năm uẩn hoại diệt.

Vì vậy, chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi như một cái búng tay, nếu một người qua đời với tâm tham ái và chấp thủ, người ấy có thể rơi vào cảnh giới khổ và phải chịu đau khổ trong vô số đời.

Nếu tâm cuối cùng bị chi phối bởi sân hận, người ấy có thể phải chịu những khổ đau của cảnh giới địa ngục.
Nếu tâm cuối cùng bị chi phối bởi si mê, người ấy có thể phải chịu những kiếp sống trong cảnh giới súc sinh.”
Qua lời giảng ấy, Đại trưởng lão nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tu tập ngay khi còn sống.

Không ai biết chắc giờ phút cuối cùng sẽ đến lúc nào. Nếu không rèn luyện chánh niệm, định tâm và trí tuệ từ trước, thì khi bệnh tật, đau đớn và cái chết đến gần, việc giữ tâm tỉnh sáng sẽ vô cùng khó khăn.

Bởi vậy, điều quan trọng không phải chỉ là cầu mong một cái chết an lành, mà còn phải thực hành giáo pháp trong từng ngày đang sống.

PHẦN 6 – “VÌ CÓ MẸ NÊN MỚI CÓ CON NGÀY HÔM NAY”

Trước khi xuất gia, Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw từng được biết đến với tên cư sĩ U Aung Tun. Theo câu chuyện, trong thời gian còn là một cư sĩ mặc y phục trắng, Ngài đã đạt được những tầng Thánh đạo đầu tiên, thứ hai và thứ ba. Khi ấy, một người tên U Su Ya, được giới thiệu là người đầu tiên nhiệt thành kêu gọi mọi người hướng đến Niết-bàn, đã thưa với Ngài:

“Thưa thầy U Aung Tun, nếu thầy xuất gia, xin cho phép con được làm người bảo trợ lễ xuất gia của thầy.”
Tuy nhiên, Ngài đã đáp: “Tôi vẫn còn món ân đức đối với người mẹ đã sinh thành và nuôi dưỡng mình.”
Câu trả lời ấy cho thấy Ngài luôn đặt công ơn sinh thành của mẹ trong lòng.

Ngài muốn dành cho mẹ cơ hội đầu tiên để tạo những phước thiện đặc biệt liên quan đến việc xuất gia của mình. Về sau, Đại trưởng lão, người được truyền tụng là một bậc A-la-hán có Tam minh (tevijjā), thường nói một câu khiến người nghe vô cùng xúc động: “Vì có mẹ nên mới có con ngày hôm nay.

Nếu không có mẹ, cũng sẽ không có con.” Không lâu sau khi thân mẫu qua đời, Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw cũng nhập diệt.
Từ những câu chuyện được truyền lại, có thể thấy Ngài đã hết lòng chăm sóc mẹ trên cả hai phương diện: đời sống thế tục và con đường tu tập hướng đến giải thoát.

Đối với tác giả, đó là hình ảnh vô cùng cao quý của một người con đã làm tròn bổn phận báo hiếu, không chỉ bằng tình thương mà còn bằng giáo pháp. 🙏🙏🙏

PHẦN 7 – LÒNG HIẾU THẢO CỦA NHỮNG BẬC THỰC HÀNH CHÂN CHÍNH

Những hành động và lời dạy của các bậc Thánh đôi khi rất khó để những người còn đang trên đường tu tập có thể hiểu hết.
Có những việc thoạt nhìn tưởng như rất bình thường, nhưng lại mang ý nghĩa sâu xa về lòng từ bi, sự biết ơn và trách nhiệm đối với những người đã sinh thành, nuôi dưỡng mình.

Người đời thường nghĩ rằng báo hiếu là chăm sóc cha mẹ khi đau yếu, cung cấp những nhu cầu vật chất và phụng dưỡng cha mẹ lúc tuổi già. Những điều ấy đều đáng quý.

Nhưng trong giáo pháp của Đức Phật, lòng hiếu thảo còn có một chiều sâu khác.

Đó là giúp cha mẹ có cơ hội phát triển đức tin chân chánh, giữ gìn giới hạnh, thực hành bố thí, tu tập tâm và phát triển trí tuệ.
Bởi vì tài sản, thức ăn, quần áo hay thuốc men chỉ có thể giúp cha mẹ trong một khoảng thời gian nhất định.

Trong khi đó, những thiện pháp được tu tập có thể mang lại lợi ích lâu dài trên con đường thoát khổ.

Hai câu chuyện về Đại trưởng lão Shwe Eindon Sayadaw và Đại trưởng lão Thae Inn Gu Sayadaw đã được tác giả ghi lại với lòng kính ngưỡng sâu sắc đối với công ơn cha mẹ và ân đức của những bậc gìn giữ, truyền bá giáo pháp. Bài viết được biên soạn dựa trên những lời giảng của thiền sư cư sĩ U Aye Han trong các buổi họp Zoom ngày 5/6/2025 và 17/6/2025.

Tác giả viết bài này như một sự cúng dường bằng lòng biết ơn, tưởng nhớ công ơn cha mẹ và ân đức của các bậc trưởng lão trong Phật giáo. Pyit Phyo Aung – Ngày 22/6/2025
Ghi chú về nguồn và giáo lý
Bản dịch trên giữ nội dung của câu chuyện được truyền lại bằng tiếng Myanmar.

Những chi tiết như một vị thiền sư dùng sức định để đưa mẹ tái sinh vào một gia đình cụ thể, nhận biết người mẹ đã tái sinh, chư thiên đến đón người sắp qua đời, hoặc những khẳng định về Thánh quả của các nhân vật đều là nội dung do tác giả thuật lại. Chưa có đủ tài liệu độc lập để xác minh các sự kiện ấy.

Về việc báo hiếu, có thể tham khảo Kinh Tăng Chi Bộ, AN 2.32–33 (Mātāpitu Sutta). Đức Phật dạy rằng ngay cả khi một người phụng dưỡng cha mẹ hết lòng về vật chất, cũng khó có thể đền đáp trọn vẹn ân đức sinh thành. Giúp cha mẹ phát triển đức tin, giới hạnh, bố thí và trí tuệ là một cách báo đáp công ơn vô cùng cao quý.

Nguồn bài viết: Pyit Phyo Aung, ngày 22/6/2025, dựa trên các buổi thuyết giảng của U Aye Han ngày 5/6/2025 và 17/6/2025.
Biên dịch tiếng Việt – Mindful Yogis

Để lại một bình luận

Đánh giá bài viết

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *